POLECAM KSIĄŻKĘ

Staraniem Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie została wydana ważna książka  „Moja żydowska Warszawa” autorstwa Anny Ciałowicz. Jest to antologia tekstów wybranych, opracowanych i przetłumaczonych przez autorkę z języka jidysz po raz pierwszy na język polski. Teksty ukazują różne aspekty życia Żydów międzywojennej Warszawy, pozwalają poznać jego szczególny klimat, radości i troski -   przytaczane są  również notatki prasowe, w ciekawy graficznie  sposób włączone w artykuły.

Anna Ciałowicz w zakończeniu wstępu do antologii wspominając słowa Hilela Seidmana - rabina, kierownika archiwum Gminy Żydowskiej, pisze swoje przesłanie: „Niech ta Antologia będzie jak cegła, którą Seidman miał złożyć pod Ścianą Płaczu, by ludzie z całego świata opłakiwali zagładę żydowskiej Warszawy, tak jak opłakują zburzenie Świątyni Jerozolimskiej”.

Opisane przeżycia Żydów przedwojennej Warszawy  niekiedy połączone są z charakterystyką poszczególnych ulic. I tak czytamy m.in., że ul. Franciszkańska była ulicą handlarzy wyrobami skórzanymi, a Gęsia była sercem handlu manufakturowego.

Z poszczególnych części antologii dowiadujemy się też o życiu chasydów, studentów w jesziwach, o  sprawach dotyczących cmentarza żydowskiego i bractwa pogrzebowego, o synagogach i domach modlitwy w stolicy. Ponadto barwnie opisane jest żydowskie życie literackie. Znajdziemy tu również opowieść o żydowskim parlamencie w Warszawie,  udziale Żydów w uroczystości z okazji X-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę, wyniki ankiety na dziesięciu ulubieńców wybranych przez polskich Żydów.  Godne uwagi są opisy klimatu żydowskich bazarów, przedstawienie barwnych postaci uczestniczących w handlu i ich problemów w zmaganiach z ówczesną biedą. Ciekawy fragment antologii stanowią dwa artykuły o dzienniku „Unzer Express”, popularnej gazety, która ukazywała się ponad 10 lat od 1926 r. do 1939r. Do wiadomości „moli książkowych” – warto przyjrzeć się opisowi i czytelnikom pierwszej żydowskiej wypożyczalni- czytelni w Warszawie.

Z kolei wycinki prasowe zawierają aktualne dla tamtych lat i często sensacyjne, odpowiednio zatytułowane wiadomości, takie jak: „Wielkie włamanie do składu skóry na Franciszkańskiej 27”, „Skandale z samobójstwami w synagodze”, „Zebranie założycielskie Towarzystwa dla Zwalczania Epidemii Samobójstw”.

Książkę „Moja żydowska Warszawa” czytałam przez kilka dni wybierając jej fragmenty ze względu na tematy. Wydaje mi się, że taką antologię trudno jest czytać jak powieść, jest to książka, do której czytelnik będzie wracać, za każdym razem znajdując dla siebie coś ciekawego.  Lekturę ułatwiają  liczne przypisy  oraz słowniczek terminów żydowskich tłumaczonych z języka hebrajskiego, jidysz i aramejskiego.

Bardzo polecam tę książkę wszystkim zainteresowanym dawną, żydowską Warszawą.

Helena Pawlisz-Oremus